De staat van onze oceanen is zorgwekkend. Overbevissing, vervuiling en de aantasting van leefgebieden richten grote schade aan in mariene ecosystemen. Toch is er een effectief instrument dat helpt deze druk te verminderen: Marine Protected Areas (MPAs).

MPAs vormen een cruciaal, maar vaak onderschat onderdeel van oceaanbescherming. Ze functioneren als ‘veilige zones’ waar menselijke activiteiten worden beperkt, zodat ecosystemen de  kans krijgen om te herstellen en opnieuw tot bloei te komen. Hier gaan we bekijken waarom MPAs zo belangrijk zijn, waarom monitoren noodzakelijk zijn en hoe deze beschermde gebieden  bijdragen aan het behoud van onze oceanen voor toekomstige generaties.

Wat zijn MPAs?

Marine Protected Areas zijn delen van de oceaan die zijn aangewezen om het zeeleven en mariene habitats te beschermen door activiteiten zoals vissen en boringen te beperken of te verbieden. Ze zijn te vergelijken met nationale parken, maar dan voor de zee en zijn bedoeld om kwetsbare soorten en ecosystemen te beschermen tegen de toenemende invloed van menselijke activiteiten. MPAs bestaan in verschillende vormen – van volledig beschermde zones waar geen menselijke activiteiten zijn toegestaan, tot gebieden waar bepaalde activiteiten onder voorwaarden worden toegestaan om duurzaam gebruik te waarborgen.

Waarom hebben we MPAs nodig?

Het is geen geheim dat onze oceanen onder druk staan. Overbevissing heeft wereldwijd geleid tot uitgeputte visbestanden en vervuiling heeft zogenoemde ‘dode zones’ gecreëerd waar leven nauwelijks nog mogelijk is. Volgens de FAO wordt 64,5 procent van alle visbestanden binnen biologisch duurzame grenzen benut, terwijl 35,5 procent als overbevist wordt geclassificeerd. En het gaat niet alleen om vis: complete ecosystemen staan onder druk, van koraalriffen tot mangroves staan onder druk. Juist hier spelen MPAs een cruciale rol.

Mariene ecosystemen spelen een essentiële rol in de strijd tegen klimaatverandering. Oceanen nemen ongeveer 30% van de wereldwijde CO₂-uitstoot op, en gezonde mariene habitats zijn cruciaal om de effecten van klimaatverandering te beperken. Door beschermde gebieden in te stellen, krijgen deze ecosystemen de kans om te herstellen.  Zo kunnen zij hun biodiversiteit behouden en koolstof vastleggen, wat bijdraagt aan het verminderen van de hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer.

De voordelen van mariene beschermde gebieden

1. Bescherming van biodiversiteit

MPAs bieden een veilige toevluchtsoord voor zeeleven, waaronder soorten die met uitsterven worden bedreigd. In deze beschermde zones krijgen populaties de ruimte om zich te herstellen en opnieuw toe te nemen. Gezonde, soortgelijke ecosystemen zijn beter bestand tegen verstoringen milieuschommelingen, waaronder de effecten van klimaatverandering.

2. Herstel van ecosystemen

MPAs geven koraalriffen, mangroves en zeegrasvelden de kans om te herstellen van overbevissing en vervuiling. Het herstel is niet alleen essentieel voor het zeeleven, maar versterkt ook het vermogen van de oceaan om koolstof op te slaan. Verschillende studies tonen aan dat MPAs de biomassa (de totale hoeveelheid zeeleven) met honderden procenten kunnen laten teonemen, in sommige gevallen tot wel 670%, wat een sterke impuls geeft aan mariene ecosystemen.

3. Herstel van visserijen 

Een van de meest overtuigende voordelen van MPAs is het zogenoemde ‘spillover-effect’. Vispopulaties binnen beschermde gebieden nemen toe en verspreiden zich deels naar omliggende wateren. Hierdoor worden visbestanden in nabijgelegen visserijgebieden aangevuld. In combinatie met duurzame visserijpraktijken kunnen netwerken van MPAs bijdragen aan het terugdringen van overbevissing, wat van groot belang is voor kustgemeenschappen die afhankelijk zijn van visserij voor hun levensonderhoud.

Soorten MPAs

Er bestaan verschillende typen mariene beschermde gebieden, afhankelijk van het beschermingsniveau:

  • Volledig beschermde MPAs: In deze gebieden zijn geen menselijke activiteiten toegestaan. Een bekend voorbeeld is de Chagos Archipel in de Indische Oceaan.
  • Gedeeltelijk beschermde MPAs: In deze gebieden zijn bepaalde activiteiten, zoals visserij of toerisme, toegestaan onder strikte voorwaarden. Dit is bijvoorbeeld het geval binnen het UK Blue Belt Programme, waar bescherming wordt gecombineerd met duurzaam gebruik.

Hoe MPAs helpen in de strijd tegen klimaatverandering

Een van de meest onderschatte aspecten van mariene beschermde gebieden is hun rol in de strijd tegen klimaatverandering. Bepaalde mariene habitats, zoals zeegrasvelden, mangroves en zoutmoerassen, staan bekend als ‘blue carbon’-ecosystemen omdat ze grote hoeveelheden CO₂ opslaan. Zeegrasvelden kunnen tot wel 83.000 ton CO₂ per vierkante kilometer vastleggen.

Mangrovebossen leveren een buitenproportioneel grote bijdrage: hoewel zij slechts een klein deel van de wereldwijde kustlijnen beslaan, slaan mangrovebossen wereldwijd meer dan 6,4 miljard ton koolstof op en bieden ze jaarlijks leefgebied aan meer dan 700 miljard jonge vissen en ongewervelden. Door deze habitats binnen mariene beschermde gebieden te beschermen, verstrekken we het vermogen van de oceaan om als koolstofreservoir te functioneren – een cruciale factor in het terugdringen van wereldwijde broeikasgasemissies.

De Sea Ranger Service is actief betrokken bij zeegrasherstel in de Oosterschelde in Nederland en in het Bassin d’Arcachon in Frankrijk. Daarnaast vinden zaadverzamelingsactiviteiten en monitoring plaats in Denemarken, Duitsland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Als medeoprichter van het Seagrass Consortium speelt Sea Ranger Service een actieve rol in grootschalig zeegrasherstel in heel Europa.

Uitdagingen voor MPAs

Ondanks de vele voordelen staan mariene beschermde gebieden ook voor aanzienlijke uitdagingen. Handhaving is vaak een van de grootste knelpunten: illegale visserij en andere menselijke activiteiten blijven regelmatig ongecontroleerd in gebieden waar onvoldoende middelen beschikbaar zijn voor toezicht en monitoring. Daarnaast vormen politieke spanningen conflicten over zeegebieden een belemmering voor het instellen van nieuwe MPAs.

Hoewel MPAs ecosystemen veerkrachtiger kunnen maken, is wetgeving zonder effectieve handhaving niet voldoende om de opwarming en verzuring van de oceaan als gevolg van klimaatverandering tegen te gaan.  Bescherming vraagt niet alleen om beleid, maar ook om daadwerkelijke uitvoering en langdurige inzet.

Jongeren en de rol van de Sea Ranger Service

Mariene beschermde worden wettelijk beschermd, maar een van de grootste uitdagingen blijft handhaving. Regels zijn alleen effectief als er toezicht is, en veel MPAs beschikken simpelweg niet over voldoende capaciteit voor een regelmatige aanwezigheid op zee.

Daar speelt de Sea Ranger Service een belangrijke rol. Onze teams zorgen voor ‘boots on the water’ door offshore monitoring uit te voeren binnen MPAs. Met onze zeilende schepen voeren we patrouilles uit met een aanzienlijk lagere ecologische impact dan conventionele, gemotoriseerde vaartuigen. Tijdens deze missies fungeren de Sea Rangers als een zichtbare aanwezigheid in het gebied, wat helpt om illegale activiteiten zoals ongeautoriseerde visserij of verstoring van kwetsbare habitats te ontmoedigen.

Deze monitoringsactiviteiten versterken de bescherming van MPAs door handhavende instanties met waarnemingen, data en vroege signalen uit het veld.

Succesverhalen van MPAs

Er zijn talloze voorbeelden van Mariene Beschermde Gebieden die aantoonbaar verschil maken. Het Papahānaumokuākea Marine National Monument in Hawaï, een van de grootste MPAs ter wereld, heeft bijgedragen aan de bescherming van een uitzonderlijke rijke biodiversiteit, waaronder meerdere bedreigde soorten. Dit beschermde gebied strekt zich uit van de wateren rond Nihoa tot voorbij Midway Atoll en biedt leefgebied aan meer dan 7.000 soorten. Daaronder bevinden zich 22 zeevogelsoorten 24 soorten walvissen, ten minste een dozijn haaiensoorten, verschillende commercieel waardevolle tonijnsoorten, vijf bedreigde zeeschildpadsoorten en de monniksrob. Opvallend is dat ongeveer een kwart van alle soorten die hier voorkomen nergens anders ter wereld te vinden is.

Beschermde gebieden zoals deze laten zien hoe rijk mariene ecosystemen kunnen zijn wanneer ze de kans krijgen om te herstellen. Toch is bescherming alleen niet voldoende; veel habitats hebben ook actief herstel nodig. In Nederland vormt ons zeegrasherstel in de Oosterschelde een belangrijke stap richting onze bredere missie om 1 miljoen hectare biodiversiteit te herstellen.

De kern: MPAs zijn een essentieel onderdeel van oceaanbescherming

Mariene beschermde gebieden zijn onmisbaar voor het behoud van onze oceanen. Ze beschermen biodiversiteit, versterken de veerkracht van ecosystemen en helpen de gevolgen van klimaatverandering te beperken. MPAs vormen daarmee een cruciale levenslijn voor mariene natuur.  Door deze gebieden actief te steunen,en effectief te beheren, dragen we bij aan gezonde, weerbare oceanen: nu en voor toekomstige generaties.

Hoe je kunt helpen

Je kunt de missie van de Sea Ranger Service om zeegras te herstellen in de Oosterschelde ondersteunen via Sumthing, het platform waarmee je het zeegrasherstelwerk van de Sea Rangers direct kunt sponsoren.